Χαμηλού κόστους μη επανδρωμένα τηλεκατευθυνόμενα συστήματα στις σύγχρονες συγκρούσεις όχι μόνο κρατικών οντοτήτων αλλά και ως "Όπλα των Μη Εχόντων"

Άρθρο του Χατζηκυριακίδη Ιωάννη. Πτυχιούχου Πολιτικών Επιστημών και Διεθνών Σπουδών Παντείου Πανεπιστημίου. κάτοχος, Μάστερ στις Στρατηγικές Διαχείρισης Περιβάλλοντος Καταστροφών και Κρίσεων του Ελληνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, μεταπτυχιακού φοιτητή στο ΠΜΣ Μη Επανδρωμένα Αυτόνομα και Τηλεκατευθυνόμενα Συστήματα.

Τα τελευταία χρόνια, η χρήση μη επανδρωμένων συστημάτων έχει μεταβάλει ριζικά την εικόνα του σύγχρονου πολέμου αλλά και της εγκληματικής δραστηριότητας. FPV First Person View drones, UAV/OWA (One-Way Attack drones) ως περιπλανώμενα πυρομαχικά, USV (Unmanned Surface Vessels) – σκάφη επιφανείας και σε ερευνητικό στάδιο UUV (Unmanned Underwater Vehicles) μη επανδρωμένα υποβρύχια χρησιμοποιούνται από κράτη, παραστρατιωτικές οργανώσεις, εγκληματικά καρτέλ και ιδιωτικές στρατιωτικές εταιρείες (PMC). Η περίοδος 2022–2025 ανέδειξε έναν πρωτοφανή πολλαπλασιασμό των περιστατικών, με κύριες εστίες την Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή, την Αφρική και τη Λατινική Αμερική.

Το Πλαίσιο του όρου "Όπλα των Μη Εχόντων"

Ο όρος προέρχεται από την ανθρωπολογική έννοια "Everyday Forms of Peasant Resistance" (Καθημερινές Μορφές Αντίστασης των Αγροτών) του James C. Scott, αλλά στο στρατιωτικό πλαίσιο αναφέρεται συνήθως σε ασύμμετρους πολέμους. Περιγράφει τακτικές και τεχνολογία που επιτρέπουν σε μια αδύναμη στρατιωτικά ή οικονομικά πλευρά να αντιμετωπίσει έναν πολύ ισχυρότερο αντίπαλο, δίνοντας της δυσανάλογα μεγάλη επιρροή.

Κλασικά παραδείγματα "όπλων των μη έχοντων" στο παρελθόν ήταν:

·            Οι ενέδρες και οι επιθέσεις ανταρτών (guerrilla warfare) εναντίον συμβατικών στρατευμάτων.

·            Η χρήση κατασκευασμένων εκρηκτικών μηχανημάτων (IEDs) εναντίον τεθωρακισμένων οχημάτων.

Γιατί τα FPV Drones  θεωρούνται  "Όπλα των Μη Εχόντων"

1.         Χαμηλό Κόστος έναντι Υψηλής Αξίας: Ένα FPV drone κοστίζει μερικές εκατοντάδες ευρώ όμως μπορεί να καταστρέψει ή να αχρηστεύσει ένα τεθωρακισμένο όχημα, ένα πυροβόλο, ή ακόμη και έν αάρμα μάχης, που κοστίζει χιλιάδες ευρώ. Αυτή η "ασύμμετρη καταστροφή" (asymmetric attrition) είναι ο πυρήνας της στρατηγικής των "μη έχοντων".

2.         Προσβασιμότητα και Ευελιξία: Η τεχνολογία είναι σχετικά απλή και εύκολα προσβάσιμη. Μπορούν να παραχθούν μαζικά ή να τροποποιηθούν από εμπορικά drone, χωρίς την ανάγκη για περίπλοκο βιομηχανικό υπόβαθρο.

3.         Αποφυγή Άμεσης Σύγκρουσης: Επιτρέπουν σε μικρές ομάδες πεζικού, οι μικρες ναυτικές δυνάμεις να χτυπάνε κρίσιμους στόχους από μεγάλη απόσταση με μη επανδρωμένα τηλεκατευθυνόμενα συστήματα , χωρίς να χρειάζεται να αντιμετωπίσουν απευθείας την ανωτέρη δύναμη πυρός του εχθρού. Αυτό αντιστοιχεί στην τακτική "χτύπα και φεύγα" (hit-and-run).

4.         Ψυχολογικός Αντίκτυπος: Η συνεχής απειλή από αόρατα μικρά μη επανδρωμένα τηλεκατευθυνόμενα συστήματα δημιουργεί ένα κλίμα φόβου και άγχους, μειώνοντας το ηθικό και περιορίζοντας την κινητικότητα του ισχυρότερου αντιπάλου.

 

 

FPV First-Person View μη επανδρωμένα τηλεκατευθυνόμενα συστήματα.

Χρήση από κράτη

Τα FPV drones (First-Person View) αποτελούν ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία ασύμμετρου πολέμου. Στην Ουκρανία, η ανάπτυξή τους έχει πάρει βιομηχανικές διαστάσεις. Εκατοντάδες μονάδες έχουν οργανωθεί για την κατασκευή και επιχειρησιακή χρήση FPV drones, με κύρια αποστολή τις επιθέσεις κατά τεθωρακισμένων, οχυρώσεων και συγκεντρώσεων στρατευμάτων. Η Ουκρανία έχει αναπτύξει ειδικά εκπαιδευτικά κέντρα, ενώ το υλικό από την εκπαίδευση —όπως το γνωστό βίντεο που κυκλοφόρησε από ουκρανική μονάδα FPV— έχει χρησιμοποιηθεί διεθνώς ως παράδειγμα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ έχουν προχωρήσει σε εκτεταμένες δοκιμές FPV drones σε ασκήσεις, με στόχο να αξιολογήσουν τη χρησιμότητα τους ως “loitering munitions” χαμηλού κόστους. Η Τουρκία έχει επενδύσει σε εξελιγμένα FPV συστήματα για χρήση από ειδικές δυνάμεις και σε εσωτερικές επιχειρήσεις ασφαλείας. Η Κίνα και η Γαλλία, παρότι δεν έχουν δημοσιοποιήσει ευρέως την επιχειρησιακή χρήση, αναπτύσσουν βιομηχανικά πρωτότυπα και πιθανότατα έχουν ήδη πραγματοποιήσει πεδία δοκιμών.

Χρήση από εγκληματικά καρτέλ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η χρήση FPV drones από καρτέλ ναρκωτικών. Στο Μεξικό, από το 2022, το Jalisco New Generation Cartel (CJNG) και το Sinaloa Cartel έχουν χρησιμοποιήσει FPV drones με αυτοσχέδιες εκρηκτικές κεφαλές για επιθέσεις σε αντίπαλες ομάδες, καθώς και κατά αστυνομικών δυνάμεων. Υπάρχουν καταγεγραμμένα περιστατικά όπου drones έπληξαν φυλάκια της μεξικανικής αστυνομίας σε πολιτείες όπως η Μιτσοακάν. Στην Κολομβία, ομάδες που συνδέονται με παραστρατιωτικές οργανώσεις και πρώην FARC έχουν αναπτύξει παρόμοιες τακτικές. Αναφορές για χρήση drones υπάρχουν επίσης στο Περού και στη Χιλή, με βασική τάση την εισαγωγή της τεχνογνωσίας μέσω διεθνών κυκλωμάτων.

Η Ουκρανία, αν και σε διαφορετικό πλαίσιο, έχει παίξει ρόλο στην εκπαίδευση και διάχυση τεχνογνωσίας. Υλικό από την εκπαίδευση ουκρανικών FPV μονάδων, που δημοσιοποιήθηκε σε διεθνή μέσα όπως το YouTube, έχει χρησιμοποιηθεί από ομάδες στη Λατινική Αμερική ως οδηγός για τη δημιουργία και χειρισμό FPV drones. Αυτή η «διαρροή» τεχνογνωσίας ενισχύει την ικανότητα εγκληματικών ομάδων να αναπτύξουν drones χαμηλού κόστους με υψηλή φονικότητα.

Παραστρατιωτικές και αντάρτικες δυνάμεις

Στη Μιανμάρ, αντάρτικες οργανώσεις που αντιστέκονται στη στρατιωτική χούντα έχουν χρησιμοποιήσει FPV drones για επιθέσεις κατά στρατιωτικών εγκαταστάσεων. Στη Μέση Ανατολή, η Χεζμπολάχ και παλαιστινιακές οργανώσεις στη Γάζα έχουν υιοθετήσει FPV drones ως συμπληρωματικά μέσα στις επιθέσεις τους, ενώ στην Υεμένη οι Χούθις τα συνδυάζουν με μεγαλύτερα UAV και πυραυλικά συστήματα. Στην Αφρική, ομάδες όπως η αλ-Σαμπάμπ στη Σομαλία και τζιχαντιστικές οργανώσεις στη Νιγηρία χρησιμοποιούν FPV drones για παρακολούθηση και επιθέσεις μικρής κλίμακας. Οι Κούρδοι μαχητές στη Συρία και το Ιράκ επίσης αξιοποιούν FPV σε αντάρτικες επιχειρήσεις.

Ιδιωτικές στρατιωτικές εταιρείες (PMC)

Οι ιδιωτικές μισθοφορικές εταιρείες έχουν επίσης στραφεί στα FPV drones. Η Wagner στη Ρωσία έχει χρησιμοποιήσει FPV σε πεδίο μάχης στην Ουκρανία και έχει προσφέρει σχετική εκπαίδευση.  Στις ΗΠΑ και το Ισραήλ, εταιρείες ιδιωτικής ασφάλειας έχουν χρησιμοποιήσει FPV σε ασκήσεις και σε πεδία δοκιμών, αξιολογώντας την επιχειρησιακή αξία τους σε αστικό περιβάλλον.

Τα FPV drones ως "όπλα των μη έχοντων"

 Η χρήση των FPV drones σε σύγχρονες συγκρούσεις έχει πράγματι αναδείξει ένα νέο παράδειγμα στρατηγικής, και ο όρος "όπλα των μη έχοντων" (Weapons of the Weak) μπορεί να εφαρμοστεί, αλλά με σημαντικές προϋποθέσεις και διακρίσεις.

UAV OWA (One-Way Attack UAVs – “loitering UAV” μη επανδρωμένα εναέρια συστήματα ως πυρομαχικά  μεγαλύτερης κλίμακας)

Πρόκειται για UAVs μη επανδρωμένα εναέρια συστήματα που σχεδιάζονται εξαρχής ως περιπλανώμενα πυρομαχικά.

Μέση Ανατολή (Ιράν, Υεμένη, Ιράκ, Συρία)

To Ιράν: κατασκευάζει τα Shahed-136. Οι Χούθι στην Υεμένη χρησιμοποιούν την ίδια τεχνογνωσία για να κατασκευάσουν τα Weid UAV  επιθέσεις σε πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα (2023–2025) .

 .

 

Ουκρανία – Ρωσία

Ρωσία: εκτεταμένη χρήση ιρανικών Shahed-136/131 και ρωσικών Geran-2 κατά ουκρανικών υποδομών καθώς  και  χρήση των  νέων  τύπου loitering ZALA Lancet .

Ουκρανία: δικές της εκδόσεις  loitering  όπως RAM-2Χ(π.χ. drones μεγάλου βεληνεκούς για επιθέσεις σε ρωσικό έδαφος).

 

ΗΠΑ, Ισραήλ, Τουρκία, Κίνα,  Παλαιστίνη Χαμάς.

ΗΠΑ: χρήση loitering munitions τύπου AeroVironment Switchblade σε Συρία, Ιράκ, Αφγανιστάν.

 

Ισραήλ: διαθέτει Harop και Harpy, με χρήση σε συγκρούσεις με Χεζμπολάχ και Χαμάς.

Τουρκία: ανάπτυξη δικών της σειρών (π.χ. Kargu) που ήδη έχουν εξαχθεί σε Λιβύη και Αφρική.

Κίνα: UAV OWA FH-901 αντιαρματικό αντιπλοϊκό drone.

 

 

Η παλαιστινιακή Χαμάς χρησιμοποιεί δικό της OWA UAV το  Zouari

USV (Unmanned Surface Vessels) μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας

Γενική ανάπτυξη

Τα USV αποτελούν τη θαλάσσια εκδοχή των επιθετικών drones. Είναι συνήθως μικρά, τηλεκατευθυνόμενα ή αυτόνομα σκάφη γεμάτα εκρηκτικά, με στόχο την προσβολή μεγάλων πλοίων. Από το 2022, η χρήση τους έχει αυξηθεί εκθετικά, κυρίως στη Μαύρη Θάλασσα και την Ερυθρά Θάλασσα. 

Χρονολόγιο περιστατικών 2022–2025

- 29 Οκτωβρίου 2022, Σεβαστούπολη (Κριμαία): Μαζική επίθεση με drones και USVs εναντίον του ρωσικού στόλου στη Μαύρη Θάλασσα. Ήταν η πρώτη μεγάλης κλίμακας επιχείρηση που αποκάλυψε τη νέα απειλή.

- 2023, Μαύρη Θάλασσα: Επαναλαμβανόμενες επιθέσεις ουκρανικών USVs εναντίον ρωσικών πλοίων και υποδομών, με επιτυχίες και αποτυχίες.

- 1 Φεβρουαρίου 2024, Λίμνη Ντονουζλάβ, δυτική Κριμαία: Ουκρανικά USVs MAGURA V5 έπληξαν και βύθισαν τον ρωσικό κορβέτα Ivanovets.

- 14 Φεβρουαρίου 2024, Αλούπκα, νότια Κριμαία: Ουκρανικά USVs επιτέθηκαν και βύθισαν το αποβατικό πλοίο Tsezar Kunikov.

- Οκτώβριος 2023, Ερυθρά Θάλασσα / Bab el-Mandeb: Οι Χούθις εγκαινίασαν εκστρατεία με UAV, πυραύλους και USVs εναντίον εμπορικών πλοίων.

- 19 Νοεμβρίου 2023, Κόλπος του Άντεν: Επίθεση και σύλληψη εμπορικού πλοίου από Χούθις, με εμπλοκή μικρών σκαφών.

- 12 Δεκεμβρίου 2023: Αναφορές για επίθεση σε νορβηγικό δεξαμενόπλοιο στον Κόλπο του Άντεν, με χρήση USV.

- Αύγουστος 2024, Ερυθρά Θάλασσα: Διαδοχικές επιθέσεις, συμπεριλαμβανομένης της Delta Atlantica και της Sounion, με πιθανή χρήση USV.

- 6 Ιουλίου 2025, Al Hudaydah, Υεμένη: Επίθεση κατά του bulk carrier Magic Seas με skiffs και USVs.

Ανάλυση τάσεων:

Η χρήση USV από την Ουκρανία δείχνει τη δυνατότητα μικρών σκαφών να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές σε μεγάλες ναυτικές μονάδες. Οι επιθέσεις στη Μαύρη Θάλασσα έδειξαν την αδυναμία των ρωσικών δυνάμεων να προστατεύσουν πλήρως τις βάσεις τους.

Στην Ερυθρά Θάλασσα, οι Χούθις αξιοποίησαν USVs σε συνδυασμό με UAV και πυραύλους, δημιουργώντας έναν πολυδιάστατο κίνδυνο για την παγκόσμια ναυτιλία. Οι δύο αυτές περιπτώσεις καταδεικνύουν πως τα USV εξελίσσονται σε κρίσιμο εργαλείο ασύμμετρης απειλής.

 

UUV υποβρύχιων μη επανδρωμένων σκαφών και άλλες χρήσεις

Η χρήση UUV (υποβρύχιων μη επανδρωμένων σκαφών) παραμένει πιο περιορισμένη  όμως το κόστος της κατασκευής τους δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλο . Υπάρχουν ενδείξεις ότι δοκιμάζονται σε ειδικές επιχειρήσεις παρακολούθησης ή σε ναρκοθέτηση, αλλά δεν έχουν υπάρξει μαζικές επιθέσεις όπως με τα USV. Ωστόσο, η ανάπτυξή τους από χώρες όπως η Ρωσία, η Κίνα και οι ΗΠΑ δείχνει ότι στο μέλλον μπορεί να αποτελέσουν εξίσου κρίσιμη απειλή.

 

Συμπεράσματα

Η περίοδος 2022–2025 ανέδειξε τη ραγδαία εξάπλωση των μη επανδρωμένων οπλικών συστημάτων. Τα FPV drones έχουν γίνει καθημερινό όπλο σε Ουκρανία, Ρωσία και σε πολλαπλές εστίες συγκρούσεων και εγκληματικών δραστηριοτήτων. Τα USV απέδειξαν ότι μπορούν να αλλάξουν τις ισορροπίες στη θάλασσα, από τη Μαύρη Θάλασσα έως την Ερυθρά Θάλασσα. Η εμπειρία της Ουκρανίας αποτέλεσε «σχολείο» για μη κρατικούς δρώντες, ενώ η διάχυση τεχνογνωσίας προς εγκληματικές οργανώσεις στη Λατινική Αμερική επιβεβαιώνει την επικίνδυνη παγκοσμιοποίηση της τεχνολογίας.

Ο συνδυασμός χαμηλού κόστους και υψηλής φονικότητας καθιστά αυτά τα συστήματα ελκυστικά για κάθε είδους δρώντα, από κράτη μέχρι καρτέλ. Οι παραστρατιωτικές οργανώσεις και οι PMC αξιοποιούν την τεχνολογία σε πεδία μάχης και ασκήσεις, ενώ τα καρτέλ ναρκωτικών την ενσωματώνουν στην καθημερινή τους δράση. Η διάχυση της ουκρανικής εμπειρίας δείχνει ότι η τεχνολογία δεν μπορεί πλέον να περιοριστεί γεωγραφικά.

Το μέλλον προμηνύεται ακόμη πιο επικίνδυνο: η εξέλιξη UUV, η ευρεία χρήση swarm drones, και η σύνδεση με τεχνητή νοημοσύνη θα πολλαπλασιάσουν τις δυνατότητες. Η διεθνής κοινότητα καλείται να αντιμετωπίσει το φαινόμενο όχι μόνο στρατιωτικά, αλλά και μέσω ελέγχου εξαγωγών, συνεργασίας υπηρεσιών ασφαλείας και ανάπτυξης αποτελεσματικών αντιμέτρων. Η περίοδος 2022–2025 απέδειξε ότι τα μη επανδρωμένα συστήματα δεν είναι πια η μελλοντική απειλή· είναι η νέα κανονικότητα.

Πηγές

1.         Ο σύγχρονος πόλεμος: Προκλήσεις για την ελληνική ασφάλεια.Νικόλαος Θ Παούνης Δημήτριος Ν Τσάιλας 

2.         Η νέα στρατιωτική επανάσταση και η Ελληνική αμυντική στρατηγική.

3.         "Everyday Forms of Peasant Resistance" James C. Scott

4.          "The cheap, deadly drones that are transforming warfare in Ukraine". (2023). The Economist. https://www.economist.com/interactive/science-and-technology/2024/02/05/cheap-racing-drones-offer-precision-warfare-at-scale

 

5.         Cartel Operatives Infiltrate Ukraine’s Warzone for Black-Market Drone Warfare https://www.youtube.com/watch?v=jpTHNNvDQf4&t=6s

6.         Myanmar opposition carries out drone attack on capital https://www.theguardian.com/world/2024/apr/04/myanmar-opposition-carries-out-drone-attack-on-capital?utm_source=chatgpt.com

7.         Kurds Use FPV Drone with Fiber Optics to Attack Turkish Position https://militarnyi.com/en/news/kurds-use-fpv-drone-with-fiber-optics-to-attack-turkish-position/

8.         One way attack: How loitering munitions are shaping conflicts

https://thebulletin.org/2023/06/one-way-attack-how-loitering-munitions-are-shaping-conflicts/

9.         Hamas Reveals ‘Zouari’ Kamikaze Drone That Can Potentially RAIN HELL On Israel During Gaza Ops  https://www.eurasiantimes.com/hamas-reveals-zouari-kamikaze-drone-that-can-potentially-rain/

10.      What is known about the drone attack on Crimea? https://www.reuters.com/world/europe/what-is-known-about-drone-attack-crimea-2022-10-30/?utm_source=chatgpt.com

11.      First look at houthi kamikaze drone boat that struck cargo ship in red sea

https://www.twz.com/news-features/first-look-at-houthi-kamikaze-drone-boat-that-struck-cargo-ship-in-red-sea

12.      Concept for low – Cost Autonomus Anti Ship Submarine http://www.hisutton.com/low-cost-autonomous-submarine.html